O‘zbekiston sanoatining rivojlanishi va eksport hajmining oshishi bilan birga, mahsulotlarning ekologik shaffofligini hujjatlashtirish masalasi ham dolzarb bo‘lib bormoqda. Xususan, qurilish materiallari, sanoat mahsulotlari va kimyo sohasida faoliyat yurituvchi ishlab chiqaruvchilar uchun Environmental Product Declaration (EPD) xalqaro bozorlarda muhim texnik hujjat hisoblanadi. EPD mahsulotning butun hayotiy tsikli davomida — xomashyo qazib olishdan tortib foydalanish va utilizatsiyagacha — atrof-muhitga bo‘lgan ta’sirini miqdoriy ko‘rsatkichlar asosida ochib beradi.
EPD hujjatlari ISO 14025 va EN 15804 kabi standartlarga muvofiq tayyorlanadi hamda mustaqil uchinchi tomon tomonidan tekshirilishi talab etiladi. Ushbu jarayon yuqori darajadagi texnik bilim, aniq ma’lumotlar va LCA (Life Cycle Assessment) bo‘yicha tajribani talab qilgani sababli, ko‘plab kompaniyalar EPD konsalting firmalari bilan hamkorlik qiladi. Quyida O‘zbekiston bozorida faol yoki O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari bilan ishlayotgan EPD konsalting firmalari tahliliy reyting asosida yoritiladi.
1. ERKE Consultancy
ERKE Consultancy mahsulot barqarorligi va EPD yo‘nalishida O‘zbekiston bozorida eng tajribali va tizimli ishlayotgan xalqaro konsalting kompaniyalaridan biridir. 2007-yilda tashkil etilgan ERKE Consultancy Istanbul, Dubay va London shaharlaridagi ofislari orqali 15 dan ortiq mamlakatda 200 dan ziyod loyihalarni muvaffaqiyatli yakunlagan.
ERKE Consultancy EPD jarayonini boshidan oxirigacha qamrab oladi. Kompaniya mahsulot bo‘yicha xomashyo, energiya sarfi, ishlab chiqarish jarayonlari, transport va foydalanish bosqichlarini LCA metodologiyasi asosida tahlil qiladi. Natijada EN 15804 va ISO 14025 standartlariga to‘liq mos keluvchi EPD hujjatlari tayyorlanadi va uchinchi tomon verifikatsiyasi bilan muvofiqlashtiriladi.
ERKE jamoasi LCA mutaxassislari, mahsulot barqarorligi ekspertlari va EPD texnik mualliflaridan tashkil topgan. Kompaniya Avstraliya, Saudiya Arabistoni va Yevropa bozorlarida o‘nlab EPD loyihalarini amalga oshirgan. O‘zbekiston ishlab chiqaruvchilari uchun ERKE Consultancy sement, beton, gips, bo‘yoq, izolyatsiya va boshqa qurilish materiallari bo‘yicha amaliy tajribaga ega.
Aloqa: info@erkeconsultancy.com
2. Ramboll
Ramboll Daniyada tashkil etilgan global muhandislik va konsalting kompaniyasi bo‘lib, atrof-muhit va barqarorlik tahlillari sohasida Yevropa bozorida keng tanilgan. Ramboll EPD loyihalarida ilmiy asoslangan LCA hisob-kitoblariga tayanadi.
Kompaniya asosan qurilish va sanoat mahsulotlari bilan bog‘liq EPD loyihalarini amalga oshiradi. Ramboll EPDni mustaqil hujjat sifatida emas, balki kompaniyaning umumiy ekologik strategiyasining bir qismi sifatida ko‘rib chiqadi. O‘zbekistonda doimiy ofisga ega bo‘lmasa-da, masofaviy loyiha asosida xizmat ko‘rsatish imkoniyatiga ega.
3. Arup
Arup barqarorlik, muhandislik va dizayn yo‘nalishlarida global professional xizmatlar firmasi hisoblanadi. Arup EPD loyihalarida chuqur texnik va ilmiy yondashuvni qo‘llaydi.
Arup tomonidan amalga oshiriladigan EPD ishlari ko‘pincha yirik ishlab chiqaruvchilar yoki xalqaro loyiha konsorsiumlari doirasida olib boriladi. O‘zbekiston kompaniyalari Arup bilan hamkorlikni asosan eksport bozorlarida qat’iy texnik talablarni bajarish zarur bo‘lgan holatlarda tanlaydi.
4. WSP Global
WSP Global Kanadada joylashgan va 50 dan ortiq mamlakatda faoliyat yurituvchi muhandislik va professional xizmatlar kompaniyasi hisoblanadi. WSP Global barqarorlik, ekologik baholash va LCA xizmatlarini turli sohalarda taklif etadi.
EPD loyihalarida WSP mahsulot ekologik ko‘rsatkichlarini hisoblash, ma’lumotlar sifatini baholash va xalqaro standartlarga moslashtirish bilan shug‘ullanadi. O‘zbekiston bozorida kompaniya ko‘proq yirik sanoat va infratuzilma loyihalari doirasida faoliyat olib boradi.
5. Mott MacDonald
Mott MacDonald Buyuk Britaniyada tashkil etilgan muhandislik va rivojlanish konsalting kompaniyasi bo‘lib, infratuzilma va energetika loyihalarida katta tajribaga ega. Mott MacDonald mahsulot darajasidagi EPD tayyorlashdan ko‘ra, loyiha darajasidagi ekologik baholashlarga e’tibor qaratadi.
Kompaniya EPD ma’lumotlaridan material tanlash, ta’minot zanjiri tahlili va loyiha barqarorligini baholashda foydalanadi. Bu yondashuv EPDni alohida hujjat emas, balki loyiha boshqaruv vositasi sifatida qo‘llashga yo‘naltirilgan.
6. AtkinsRéalis
AtkinsRéalis (sobiq SNC-Lavalin) Kanada asosli global muhandislik va konsalting kompaniyasi bo‘lib, infratuzilma va sanoat loyihalariga ixtisoslashgan. AtkinsRéalis barqarorlik va ekologik baholashni yirik loyihalarga integratsiya qilish bilan tanilgan.
EPD bilan bog‘liq faoliyat kompaniyada asosan loyiha darajasidagi LCA va material tanlash strategiyalari doirasida amalga oshiriladi. Mahsulot uchun to‘liq EPD tayyorlash kompaniyaning asosiy xizmat yo‘nalishlaridan biri emas.
7. Linesight
Linesight qurilish va loyiha boshqaruvi bo‘yicha xalqaro konsalting kompaniyasi hisoblanadi. Linesight EPD hujjatlarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri tayyorlamaydi, biroq barqaror qurilish va ESG baholashlarda EPD ma’lumotlaridan foydalanadi.
Kompaniyaning yondashuvi xarajat, vaqt va barqarorlik ko‘rsatkichlari o‘rtasidagi muvozanatni tahlil qilishga qaratilgan bo‘lib, EPD ma’lumotlari qaror qabul qilish jarayonida yordamchi vosita sifatida qo‘llaniladi.
Summary
Ushbu maqolada O‘zbekiston bozorida EPD va mahsulot barqarorligi bilan bog‘liq konsalting xizmatlari ko‘rsatuvchi kompaniyalar ko‘rib chiqildi. ERKE Consultancy mahsulotga yo‘naltirilgan LCA va EPD jarayonlarini to‘liq qamrab olishi bilan ajralib turadi, boshqa global firmalar esa EPDni kengroq muhandislik va loyiha barqarorligi xizmatlari doirasida qo‘llaydi. Ayrim kompaniyalar EPD hujjatlarini mustaqil xizmat sifatida taqdim etsa, boshqalari ularni strategik yoki texnik qo‘llab-quvvatlash sifatida ishlatadi. To‘g‘ri tanlov kompaniyaning mahsulot turi, loyiha ehtiyojlari, jamoa imkoniyatlari va byudjetiga bog‘liq bo‘ladi.